Ο Άρης έχει κακή φήμη. Στην παράδοση είναι ο «μικρότερος κακοποιός»: οργή, πόλεμος, ατύχημα, πυρετός. Στα λαϊκά ωροσκόπια γίνεται «θυμός και σεξ». Στη σύγχρονη ψυχολογική αστρολογία είναι κάτι πιο θεμελιώδες: η ικανότητα να θέλεις κάτι και να κινηθείς προς αυτό. Χωρίς Άρη δεν υπάρχει σύνορο του εγώ. Χωρίς σύνορο δεν υπάρχει άτομο. Χωρίς άτομο δεν υπάρχει σχέση μόνο συγχώνευση ή υποταγή.
Το κείμενο διαβάζει τον Άρη ως σύμβολο ψυχής, όχι ως φυσική αιτία γεγονότων και όχι ως ιατρική ή ηθική ετυμηγορία. Ο χάρτης δείχνει πώς η επιθυμία, ο θυμός και το θάρρος ζητούν μορφή μέσα σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.
1. Ο κόκκινος πλανήτης
Ο Άρης είναι ο τέταρτος πλανήτης από τον Ήλιο, περίπου μισός σε διάμετρο από τη Γη. Το χρώμα του οφείλεται σε οξείδιο του σιδήρου σκουριά στην επιφάνεια. Οι αρχαίοι τον έλεγαν Πυρόεντα. Οι δύο μικροί δορυφόροι του ονομάστηκαν Φόβος και Δείμος, όπως οι γιοι του θεού που ακολουθούν το άρμα του στη μάχη. Ακόμη και η ουράνια εικόνα κρατά το μύθο: η ορμή δεν ταξιδεύει μόνη την ακολουθούν ο τρόμος και ο φόβος.
Η περιφορά του γύρω από τον Ήλιο διαρκεί περίπου 687 ημέρες σχεδόν δύο γήινα έτη. Στον ζωδιακό μένει κατά μέσο όρο έξι έως οκτώ εβδομάδες σε κάθε ζώδιο. Ανάδρομος γίνεται περίπου κάθε δύο χρόνια, για δύο έως δυόμισι μήνες, όταν η Γη τον προσπερνά και εκείνος φαίνεται να γυρίζει πίσω. Τότε είναι συνήθως πιο κοντά μας και πιο λαμπρός. Ψυχολογικά η εικόνα είναι εύγλωττη: η ορμή που πλησιάζει δεν γίνεται πάντα πιο καθαρή γίνεται πιο έντονη και συχνά γυρίζει προς τα μέσα.
Το μέταλλό του είναι ο σίδηρος. Το σώμα που του αντιστοιχεί συμβολικά είναι το αίμα, οι μύες, η χολή, ο πυρετός, η φλεγμονή ό,τι θερμαίνεται και κόβει. Δεν είναι διάγνωση. Είναι η γλώσσα με την οποία ο ουρανός μίλησε επί αιώνες για την ενέργεια που διαπερνά την ύλη.
2. Ο μύθος: δύο θεοί με το ίδιο όνομα
Ο ελληνικός Άρης
Ο Άρης είναι γιος του Δία και της Ήρας — κατά την κοινή παράδοση. Υπάρχει και μεταγενέστερη εκδοχή, στον Οβίδιο (Fasti 5), όπου η Ήρα, πικραμένη που η Αθηνά γεννήθηκε από το κεφάλι του Δία χωρίς μητέρα, συλλαμβάνει μόνη της με το άνθος της Φλώρας. Ο Howard Sasportas διάβασε τον μύθο ψυχολογικά: ο Άρης γεννιέται από την οργή που αποθηκεύεται στο σώμα. Δεν είναι «κακός από τη φύση του» είναι η εκδίκηση ενός τραύματος που δεν βρήκε λόγο.
Στην Ιλιάδα ο Δίας τον αποκαλεί τον πιο μισητό από τους θεούς του Ολύμπου: αλλοπρόσαλλος, διψασμένος για έριδα και μάχη. Η Αθηνά τον νικά ξανά και ξανά. Εκείνη είναι ο πόλεμος ως στρατηγική, μέτρο, νίκη με νόημα. Εκείνος είναι ο πόλεμος ως αίμα, κραυγή, ορμή χωρίς σχέδιο. Στη λογοτεχνία της πόλης ιδίως της Αθήνας δεν τον αγάπησαν. Η Αθήνα τον κρατούσε σε απόσταση ως θεό ωμής μάχης. Εντονότερα τιμόταν στη Θράκη, ενώ στη Σπάρτη εμφανίζεται κυρίως ως Ενυάλιος, με αρχαϊκές τελετές όπως η νυχτερινή θυσία σκύλου. Αυτό δεν μειώνει τη σημασία του δείχνει πόσο δύσκολο είναι σε έναν πολιτισμό του μέτρου να χωρέσει το αχαλίνωτο.
Σύμβολά του: δόρυ, ασπίδα, κράνος, άρμα. Συνοδεία του: Έριδα, Ενυώ, Αλαλαγμός, Φόβος, Δείμος. Ιερά ζώα: σκύλος, γύπας. Επίθετα: ανδροφόνος, βροτολοιγός, φιλαίματος, τειχεσιπλήτης. Ο μύθος δεν ωραιοποιεί. Ονομάζει αυτό που ο πολιτισμός φοβάται μέσα του.
Η Αφροδίτη και το χρυσό δίχτυ
Ο δεσμός Άρη και Αφροδίτης είναι από τους πιο ανθεκτικούς μύθους της αρχαιότητας. Ο Ήφαιστος, νόμιμος σύζυγος, τους παγιδεύει σε δίχτυ και τους εκθέτει στους θεούς. Το γέλιο του Ολύμπου δεν ακυρώνει το νόημα: η επιθυμία έλκεται από την ορμή, όχι από το καθήκον. Από την ένωσή τους γεννιούνται σταθερά ο Φόβος, ο Δείμος και η Αρμονία. Ο Έρως εμφανίζεται ως παιδί τους σε μεταγενέστερες γραμμές· στον Ησίοδο είναι αρχέγονη δύναμη, πριν από τον ίδιο τον Άρη. Η αρμονία, πάντως, δεν γεννιέται από την απουσία σύγκρουσης. Γεννιέται όταν το πάθος και το κάλλος συναντιούνται χωρίς να καταπιούν το ένα το άλλο.
Ψυχολογικά αυτό είναι το ζεύγος ΑφροδίτηΆρης μέσα σε κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως φύλου: τι αγαπώ και πώς το διεκδικώ. Όταν χωρίζονται, μένει είτε γλυκύτητα χωρίς σπονδυλική στήλη είτε επίθεση χωρίς σχέση.
Ο ρωμαϊκός Mars
Οι Ρωμαίοι δεν κληρονόμησαν απλώς έναν θεό πολέμου. Ο Mars είναι πατέρας του Ρωμύλου και του Ρώμου, γενάρχης της πόλης, προστάτης και των αγρών. Είναι πολεμιστής και γεωργός. Η διαφορά είναι αποφασιστική για την αξιοπιστία της ανάγνωσης: ο ελληνικός Άρης είναι σχεδόν μόνο η τύφλωση της μάχης· ο ρωμαϊκός Mars είναι η δύναμη που υπερασπίζεται έναν κόσμο και τον καλλιεργεί. Η σύγχρονη ψυχολογική αστρολογία χρειάζεται και τους δύο. Ο πρώτος δείχνει τι γίνεται όταν η ορμή δεν έχει σκοπό. Ο δεύτερος δείχνει τι γίνεται όταν η ορμή υπηρετεί μορφή.
3. Ο Άρης στη σύγχρονη ψυχολογική αστρολογία
Η ψυχολογική αστρολογία ιδίως η γραμμή της Liz Greene και του Howard Sasportas στο Centre for Psychological Astrology, με ρίζα στον Γιουνγκ δεν ρωτά τι «φέρνει» ο Άρης ως μοίρα. Ρωτά ποια αρχετυπική λειτουργία του ψυχισμού εκφράζει και πώς αυτή παραμορφώνεται όταν καταπιέζεται, εξιδανικεύεται ή εκφορτίζεται πάνω σε άλλους.
Ο Άρης ανήκει στους εσωτερικούς πλανήτες. Μαζί με τον Ερμή και την Αφροδίτη χτίζει αυτό που η ψυχολογία ονομάζει εγώ: την αίσθηση ενός προσωπικού εαυτού. Ο Ήλιος είναι το κέντρο («ποιος είμαι»). Ο Ερμής μεταφράζει. Η Αφροδίτη αποτιμά και συνδέει. Ο Άρης είναι το χέρι: κάνει την κίνηση. Χωρίς αυτόν το εγώ μένει ιδέα. Με αυτόν ακατέργαστο, το εγώ γίνεται επίθεση.
Τρία ζεύγη οργανώνουν τη σύγχρονη ανάγνωση:
- Επιθυμία και θυμός: Ο θυμός είναι το πιο ορατό πρόσωπο του Άρη και το πιο παραπλανητικό. Εμφανίζεται όταν η κίνηση προς αυτό που θέλουμε μπλοκάρεται — από άλλον, από περίσταση, ή από ένα κομμάτι του εαυτού. Από κάτω υπάρχει η επιθυμία: να ξέρω τι θέλω, να το κυνηγήσω, να υπερασπιστώ το δικαίωμα να το θέλω. Η Greene το θέτει λιτά: η ικανότητα να πούμε «όχι» όταν το εννοούμε είναι από τις πιο θετικές διαστάσεις του Άρη. Διαφορετικά γινόμαστε θύματα της ζωής και της δικής μας δειλίας.
- Ανικανότητα και ωμότητα: Όταν η ορμή δεν βρίσκει μορφή, δεν εξαφανίζεται. Πηγαίνει σε δύο άκρα που μοιάζουν αντίθετα και είναι αδέρφια. Είτε γυρίζει προς τα μέσα — κόπωση, απελπισία, αίσθηση ότι «δεν μπορώ» — είτε ξεσπά ως κυριαρχία. Ο Sasportas, ακολουθώντας τον Winnicott, υπενθυμίζει ότι κίνδυνος για μια κοινωνία δεν είναι η επιθετικότητα καθαυτή, αλλά η καταπίεσή της στα άτομα. Ο Fritz Perls ρωτούσε τον καταθλιπτικό: «Με ποιον είσαι θυμωμένος;» Δεν είναι όλες οι καταθλίψεις άθυμος Άρης. Είναι όμως συχνό το μοτίβο: ενέργεια που έπρεπε να γίνει πράξη και μεταμφιέστηκε σε ακινησία.
- Προβολή και εσωτερική Αθηνά: Ό,τι δεν αναγνωρίζουμε ως δικό μας Άρη το συναντάμε έξω: στον σύντροφο που «κάνει πάντα φασαρία», στον πολιτικό εχθρό, στον βίαιο ξένο. Η σύγχρονη ανάγνωση δεν ηθικολογεί αυτή την προβολή· την εντοπίζει. Δίπλα της βάζει την Αθηνά ως εσωτερικό αντίστοιχο: όχι για να αντικαταστήσει τον Άρη, αλλά για να του δώσει κρίση. Ο Άρης χωρίς Αθηνά χτυπά στα τυφλά. Η Αθηνά χωρίς Άρη σχεδιάζει και δεν κινείται. Η ωρίμανση δεν είναι η εξορία του θεού· είναι η συνείδηση που τον συγκρατεί αρκετά ώστε να υπηρετεί μορφή αντί να καίει σχέση.
Ο Γιουνγκ, σχολιάζοντας τον αλχημιστή Martin Ruland, είδε στον Άρη εκείνον που απονέμει σε κάθε ον την ιδιαιτερότητά του αρχή εξατομίκευσης στην πιο ενστικτώδη της μορφή. Πριν υπάρξει στοχασμός για το «ποιος είμαι», υπάρχει η ζωική άρνηση να διαλυθώ μέσα στο άλλο. Γι’ αυτό η ψυχολογική αστρολογία δεν «θεραπεύει» τον Άρη και δεν τον βάζει στην υπηρεσία έτοιμων ατζεντών. Προσπαθεί να τον καταστήσει ορατό. Ο θεός που μια κοινωνία ντρέπεται τον φορτώνει στους υπερήρωες και στους αποδιοπομπαίους. Ζητάμε σωτήρα να πολεμήσει για εμάς, γράφει η Greene, επειδή ξεχάσαμε να πολεμήσουμε για την ακεραιότητά μας.
4. Τι εκφράζει κοσμικά
Κοσμικά πάντα ως σύμβολο, όχι ως μηχανισμός ο Άρης είναι η αρχή που χωρίζει και δίνει μορφή. Κόβει τον ομφάλιο λώρο. Λέει: αυτό είμαι εγώ, εκείνο δεν είμαι.
Εκφράζει:
- Τη θερμότητα που κινεί την ύλη. Χωρίς τριβή δεν υπάρχει κίνηση· χωρίς κίνηση δεν υπάρχει κόσμος ως γεγονός.
- Το σύνορο. Κάθε οργανισμός επιζεί επειδή έχει μεμβράνη. Κάθε ψυχή επιζεί επειδή μπορεί να πει όχι.
- Τον σίδηρο. Αυτό που είναι σκληρό αρκετά για να κρατήσει σχήμα και αρκετά οξύ για να κόψει.
- Την επιθυμία ως κοσμική πείνα. Όχι την αγάπη (Αφροδίτη), όχι την πίστη (Δίας), αλλά την κατεύθυνση: «προς τα εκεί».
- Τη διπλή κατοικία. Παραδοσιακά ο Άρης κυβερνά τον Κριό (ημερήσια κατοικία) και τον Σκορπιό (νυχτερινή). Η σύγχρονη αστρολογία έδωσε στον Σκορπιό και τον Πλούτωνα. Η ψυχολογική ανάγνωση δεν διαγράφει την παράδοση: ο Κριός είναι η ορμή που εκρήγνυται προς τα έξω· ο Σκορπιός είναι η ορμή που εισχωρεί, εμμένει και μεταμορφώνει. Και οι δύο είναι Άρης. Άλλο ύφος, ίδια αρχή. Έξαρση στον Αιγόκερω: η ορμή βρίσκει διάρκεια και έργο. Πτώση στον Καρκίνο: η ορμή μπερδεύεται με την ανάγκη να προστατευτεί ή να προστατέψει και διστάζει να κόψει.
Ο συλλογικός Άρης φαίνεται στον πόλεμο, στον αθλητισμό, στη χειρουργική, στη χειρωνακτική τέχνη, στην πολιτική σύγκρουση, σε κάθε κίνημα που λέει «ως εδώ». Όταν μια κοινωνία δεν έχει τόπο για τον Άρη, τον εξάγει. Ο θεός δεν φεύγει. Αλλάζει διεύθυνση.
5. Τι εκφράζει ατομικά
Επιθυμία, σώμα, ανάπτυξη
Η σεξουαλική ορμή ανήκει στον Άρη ως ζωική κατεύθυνση, όχι ως συναίσθημα αγάπης. Η Αφροδίτη λέει «αυτό με ελκύει και το απολαμβάνω». Ο Άρης λέει «αυτό το θέλω και κινούμαι». Όταν συγχέονται, είτε εξιδανικεύουμε την επιθυμία είτε ντρεπόμαστε γι’ αυτήν. Ένας ώριμος Άρης δεν κάνει την επιθυμία ηθική. Την κάνει συνειδητή.
Στο σώμα η λειτουργία φαίνεται νωρίς: το βρέφος που κλωτσάει για να βγει, το παιδί που λέει «δικό μου», ο έφηβος που συγκρούεται για να αποχωριστεί. Χωρίς αυτή την τριβή το εγώ δεν σχηματίζεται. Μένει ενσωματωμένο στη μητέρα, στην ομάδα, στον ρόλο.
Ζώδιο, οίκος, όψεις
Το ζώδιο δείχνει το ύφος της ορμής: πώς θυμώνουμε, πώς επιθυμούμε, πώς ξεκινάμε.
Ο οίκος δείχνει το πεδίο όπου το άτομο είναι υποχρεωμένο να παλέψει για την ακεραιότητά του. Δύο τόποι του ανήκουν ιδιαίτερα:
- 1ος οίκος: η ύπαρξη ως παρουσία. Εδώ ο Άρης χρωματίζει το σώμα που προβάλλει στον κόσμο, την πρώτη κίνηση, το «να είμαι εδώ».
- 8ος οίκος: η ορμή συναντά το βάθος, το ξένο σώμα, την απώλεια, την εξουσία, το σεξ ως διάβαση. Εδώ ο Άρης δεν φωνάζει· κόβει και ενώνεται.
Όπου κι αν βρίσκεται, ο οίκος του Άρη είναι το γυμναστήριο της θέλησης. Αν η ενέργεια εκεί δεν εκφράζεται, συχνά εμφανίζεται είτε σύγκρουση με πρόσωπα του οίκου είτε κόπωση στον ίδιο τομέα.
Οι όψεις δείχνουν με ποιον πολεμά ή συμμαχεί η ορμή:
- Με τον Ήλιο: ταύτιση βούλησης και ταυτότητας· θάρρος ή αυταρχισμός.
- Με τη Σελήνη: ο θυμός βγαίνει από το σώμα και το συναίσθημα πριν προλάβει ο λόγος· πληγή ή προστατευτική φωτιά.
- Με τον Ερμή: λόγος ως ξίφος· ευθύτητα ή πληγωτική κουβέντα.
- Με την Αφροδίτη: έλξη και διεκδίκηση στον ίδιο χορό· πάθος ή καβγάς ως ερωτική γλώσσα.
- Με τον Δία: μεγάλη ορμή, ιερή αγανάκτηση· κίνδυνος σταυροφορίας.
- Με τον Κρόνο: πειθαρχία ή πνιγμένος θυμός· υπομονή που γίνεται πικρία, ή έργο που αντέχει. Ο Κρόνος είναι το εσωτερικό όριο που η σύγχρονη ανάγνωση ζητά από τον Άρη: όχι εξορία, συγκράτηση.
- Με τον Ουρανό: ξαφνική ρήξη, εξέγερση, νεύρο σαν ηλεκτρισμός.
- Με τον Ποσειδώνα: ορμή που διαλύεται ή εξιδανικεύεται· θυμός που δεν βρίσκει στόχο, ή θυσία που νομίζει πως είναι αγάπη.
- Με τον Πλούτωνα: επιθυμία απόλυτη, πάλη για έλεγχο, δύναμη μεταμόρφωσης· κίνδυνος να γίνει ο άλλος πεδίο κατάκτησης.
Οι όψεις δεν «καταδικάζουν». Δείχνουν το είδος της συνομιλίας που ο νους είναι υποχρεωμένος να μάθει.
Η σκιά
Η σκιά του Άρη δεν είναι «να έχει κανείς ενέργεια». Είναι η ενέργεια χωρίς συνείδηση:
- ευερεθιστότητα ως μόνιμο κλίμα
- ανταγωνισμός που δεν αντέχει την ισοτιμία
- παθητική επιθετικότητα: το «όχι» που δεν ειπώθηκε και δηλητηριάζει
- αυτοτιμωρία, στροφή της ορμής ενάντια στον εαυτό
- προβολή: «οι άλλοι είναι βίαιοι, εγώ είμαι καλός»
- σεξ χωρίς παρουσία του άλλου ως προσώπου
- ηρωισμός που χρειάζεται εχθρό για να υπάρξει
6. Ο ανάδρομος Άρης
Ο γενέθλιος ανάδρομος Άρης δεν σημαίνει «αδύναμος άνθρωπος». Συχνά σημαίνει ορμή που δεν εμπιστεύτηκε την ευθεία οδό. Η επιθυμία γυρίζει πρώτα προς τα μέσα: αμφιβολία πριν την πράξη, θυμός που αργεί, σεξουαλικότητα που ωριμάζει με δικό της ρυθμό, ανάγκη να ξέρει κανείς γιατί πολεμά πριν κινηθεί. Μπορεί να φαίνεται δισταγμός. Μπορεί να είναι βάθος.
Στις διελεύσεις, ο ανάδρομος Άρης είναι περίοδος επανεξέτασης κινήτρων. Τι θέλω στ’ αλήθεια; Με ποιον είμαι θυμωμένος; Πού σπαταλώ δύναμη; Δεν είναι εντολή να «μην ξεκινήσεις τίποτα». Είναι πρόσκληση να μην ξεκινήσεις στα τυφλά.
7. Κριός και Σκορπιός: δύο τρόποι να θέλεις
Κριός — ο ημερήσιος Άρης. Έξοδος, αρχή, ευθύτητα, φωτιά που φαίνεται. Θυμός που ανάβει και συχνά σβήνει γρήγορα. Θάρρος της πρώτης κίνησης. Σκιά: ανυπομονησία, κεφάλι που συγκρούεται με τον τοίχο, αδυναμία να μείνει στη μάχη όταν αυτή γίνει μακρά.
Σκορπιός — ο νυχτερινός Άρης. Είσοδος, εμμονή, στρατηγική, φωτιά κάτω από τη γη. Θυμός που δεν φαίνεται και δεν ξεχνά εύκολα. Θάρρος να κοιτάξεις αυτό που φοβάσαι. Σκιά: έλεγχος, εκδίκηση, αδυναμία να αφήσεις αυτό που ήδη πέθανε.
Ο ώριμος Άρης χρειάζεται και τα δύο: την αθωότητα του «τώρα» και την αντοχή του «μέχρι τέλους». Η Αθηνά του μαθαίνει να μην χτυπά τους δικούς του. Ο Κρόνος του δίνει χρόνο. Η Αφροδίτη του θυμίζει ότι ο άλλος δεν είναι έδαφος κατάκτησης.
8. Ο Άρης ως οδηγός εξατομίκευσης
Η εξατομίκευση δεν είναι γαλήνη. Είναι η σταδιακή ενσάρκωση αυτού που είμαστε, ενάντια στην αδράνεια, στον φόβο και στην απαίτηση να μείνουμε βολικοί. Ο Άρης είναι το ένστικτο αυτής της ενσάρκωσης. Χωρίς αυτή τη φωτιά, το άτομο παραμένει δυνατότητα.
Πρακτικά αυτό σημαίνει:
- να μάθουμε τι θέλουμε, όχι μόνο τι πρέπει
- να φέρουμε τον θυμό στη συνείδηση πριν γίνει σύμπτωμα ή έκρηξη
- να δώσουμε στην ορμή έργο: σώμα, τέχνη, λόγο, όριο, υπεράσπιση αξίας
- να ξεχωρίσουμε την αυτοπροστασία από την κυριαρχία
- να μην περιμένουμε ήρωα να πολεμήσει στη θέση μας
Ο θεός που η αθηναϊκή λογοτεχνία αντιπάθησε παραμένει αναγκαίος ακριβώς γι’ αυτό: χωρίς αυτόν η ψυχή γίνεται ευγενική και άοπλη. Με αυτόν ακατέργαστο, γίνεται πληγή για τον εαυτό και τους άλλους. Το έργο δεν είναι να τον εξορίσουμε. Είναι να τον αναγνωρίσουμε και να του δούμε μέτρο — και μετά να τον αφήσουμε να καλλιεργήσει, όπως ο ρωμαϊκός Mars, τον αγρό της ζωής μας.
9. Επίλογος
Ο Άρης κοσμικά είναι η αρχή που χωρίζει για να υπάρξει μορφή. Ατομικά είναι ο τρόπος με τον οποίο εσύ διεκδικείς χώρο στον κόσμο: πώς θυμώνεις, πώς επιθυμείς, πώς ξεκινάς, πώς λες όχι, πώς μένεις στη μάχη που αξίζει και πώς φεύγεις από εκείνη που σε τρώει.
Από τη μυθολογία και από τη σύγχρονη ψυχολογική ανάγνωση κρατά τρία πρόσωπα που πρέπει να μείνουν μαζί:
- τον Άρη της Ιλιάδας — την ωμή ορμή που, αν μείνει αθέατη, μας κυβερνά
- τον εραστή της Αφροδίτης — την επιθυμία που ζητά ένωση, όχι μόνο νίκη
- τον Mars τον γεωργό — τη δύναμη που υπερασπίζεται και καλλιεργεί έναν κόσμο
Ένα ολοκληρωμένο αρεϊκό έργο ζωής δεν είναι να γίνουμε σκληρότεροι. Είναι να γίνει η φωτιά συνειδητή αρκετά ώστε να ζεσταίνει αντί να καίει, να κόβει τον ομφάλιο λώρο χωρίς να κόβει τη σχέση, να πολεμά για μορφή και όχι για αίμα.
Ο κόκκινος θεός δεν ζητά να τον αγαπήσουμε όπως την Αθηνά. Ζητά να μην τον προδώσουμε. Αν τον ακούσουμε, δεν μας υπόσχεται ειρήνη. Μας υπόσχεται σπονδυλική στήλη.
